Elke stad heeft een verhaal dat inwoners in twee zinnen kunnen navertellen. In Amersfoort is dat het verhaal van een zwerfkei, een excentrieke jonker en een weddenschap die de stad eeuwenlang een spotnaam opleverde. Die spotnaam is inmiddels een geuzennaam, en je komt hem overal tegen, van sportclubs tot snoepgoed.
De weddenschap van 1661
Everard Meyster was een jonker uit de omgeving met een reputatie als vindingrijk en enigszins dol. Hij wedde met vrienden dat hij de Amersfoorters zover zou krijgen dat ze een enorme zwerfkei van de heide bij Soesterberg naar de binnenstad zouden slepen. De kei woog ruim zeven ton en er was geen enkel nut mee gemoeid, wat precies het punt was.
Hoe het ging
Meyster kreeg zo’n vierhonderd stadgenoten mee, met de belofte van bier en krakelingen. Op 7 juni 1661 werd de kei op een slee de stad in getrokken, via de Utrechtsepoort. Het liep niet vlekkeloos af, want een van de trekkers raakte zwaargewond onder de steen en de poort raakte beschadigd. Maar de kei stond in de stad, en de weddenschap was gewonnen.
Van schande naar geuzennaam
De omliggende steden lieten de kans niet lopen. Amersfoorters werden voortaan keientrekkers genoemd, en dat was niet vriendelijk bedoeld. De stad schaamde zich er zo voor dat de kei rond 1672 op de Varkensmarkt werd begraven, waarna hij ruim twee eeuwen onder de grond lag. Pas veel later werd hij opgegraven en kreeg hij weer een plek in de stad, en inmiddels dragen inwoners de naam Keistad met plezier.
Waar de kei nu ligt
De kei ligt aan de rand van de binnenstad, bij de Stadsring op de hoek van de Arnhemsestraat. Het is een korte stop, want het is uiteindelijk gewoon een grote steen. Wat het bezoek de moeite waard maakt, is dat je op een paar minuten lopen de complete historische kern in loopt, met de Muurhuizen, de poorten en de grachten.
De kei in het stadsbeeld
- De naam Keistad, die je in verenigingsnamen en evenementen terugziet.
- Het keitrekken tijdens de Keistadfeesten, waarbij de stoet de binnenstad door gaat.
- Amersfoortse Keitjes, het lokale snoepgoed dat naar de steen is vernoemd.
- Verwijzingen in beeldende kunst en straatnamen.
Een rondje langs het verhaal
Wie het verhaal wil zien in plaats van lezen, loopt een rondje van een uur. Begin bij de kei, loop de binnenstad in via de Muurhuizen, sla af naar de Hof en eindig bij de Koppelpoort. Onderweg passeer je de plek waar de oude stadspoorten stonden en zie je hoe de stad in twee ringen is gegroeid. Bij Museum Flehite wordt de stadsgeschiedenis verteld, en daar past dit verhaal precies in.
Waarom het verhaal blijft werken
Het gaat over een stad die zich massaal liet overhalen tot iets zinloos, zich daarvoor schaamde en er uiteindelijk trots op werd. Dat is menselijker dan de meeste stadsverhalen, die meestal over veldslagen of heiligen gaan. En het is een goed excuus voor een feest, wat de Amersfoorters ieder jaar opnieuw bewijzen.
Voor bezoekers met kinderen
Kinderen vinden dit verhaal doorgaans prachtig, juist omdat het zo dwaas is. Laat ze de steen aanraken, vertel hoe zwaar hij is en vraag hoeveel mensen ze denken dat er nodig waren. Combineer het met een boottocht over de gracht of een klim in de toren, dan heb je een halve dag waar ze thuis over vertellen.
Meyster zelf
Everard Meyster was meer dan de man van één weddenschap. Hij was jonker, dichter en eigenaar van een buitenplaats in de omgeving, en hij stond bekend om zijn opvallende invallen. Dat hij vierhonderd mensen zover kreeg dat ze een steen van zeven ton over de heide trokken, past bij het beeld dat tijdgenoten van hem schetsten. Hij verdween later uit de gratie, en het is de kei die zijn naam heeft bewaard.
Twee eeuwen onder de grond
Dat de kei rond 1672 werd begraven, zegt veel over hoe zwaar de spot woog. Pas ruim twee eeuwen later werd hij weer opgegraven en kreeg hij opnieuw een plek in de stad. Sindsdien heeft hij verschillende standplaatsen gehad, want een steen van dit formaat past niet zomaar in een moderne straat. Dat verhuizen is inmiddels zelf onderdeel van het verhaal geworden.
