Er zijn maar weinig plekken in Nederland waar je de plattegrond van een middeleeuwse stad letterlijk kunt aflopen. In Amersfoort kan dat wel. De Muurhuizen vormen een halve cirkel rond het oudste deel van de binnenstad, en die bocht is geen toeval, hij volgt de eerste stadsmuur.
Hoe de straat is ontstaan
Amersfoort kreeg in de dertiende eeuw een stadsmuur. Toen de stad groeide, kwam er een tweede, ruimere muur omheen te liggen, en werd de eerste overbodig. In plaats van hem af te breken, werd hij hergebruikt. Op de fundamenten en tegen de muur aan werden woningen gebouwd, met de oude muur als achterwand. Zo ontstond een straat die de vorm van de verdwenen verdediging heeft bewaard.
Wat je ziet
De huizen zijn eeuwenlang verbouwd, dus je kijkt naar gevels uit verschillende periodes op een middeleeuwse onderbouw. Let op de dikte van de muren bij de doorgangen, op de kelders die soms van de straat af zichtbaar zijn en op de hoogteverschillen. Veel panden zijn monument, en de straat als geheel hoort bij het beschermde stadsgezicht. Er wordt gewoon gewoond, dus het is een woonstraat en geen museum.
Het rondje lopen
De straat heet over de hele lengte Muurhuizen, en dat maakt het simpel. Begin waar je wilt en volg de bocht. Onderweg kom je langs zijstraatjes die naar het centrum leiden en langs plekken waar de oude poorten stonden. Het rondje is kort, dus doe het rustig en kijk omhoog. Wie het snel loopt, mist precies waar het om gaat.
Wat je onderweg tegenkomt
- De Kamperbinnenpoort, een van de laatste resten van de eerste stadsmuur.
- Doorkijkjes naar de gracht en de tweede muurring.
- Monumentale panden met gevelstenen en jaartallen.
- Kleine pleintjes en hofjes achter de gevels.
- De aansluiting op de Langestraat en op de Hof.
Fotograferen
Dit is de meest gefotografeerde straat van Amersfoort na de Koppelpoort. Het beste licht is vroeg in de ochtend en aan het eind van de middag, wanneer de zon door de bocht van de straat schijnt. In de winter, met verlichting achter de ramen, werkt het ook goed. Houd rekening met de bewoners, want een camera in een woonkamer is nergens leuk.
Combineren met de rest van de stad
De Muurhuizen liggen precies tussen alles in. Vanaf de straat loop je in een paar minuten naar de Hof, naar de Onze Lieve Vrouwetoren en naar de gracht met de Koppelpoort en de Monnikendam. Wie een halve dag heeft, doet de Muurhuizen als ruggengraat van de wandeling en maakt vanaf daar uitstapjes naar de pleinen en het water.
Wonen aan de Muurhuizen
Het is een gewilde straat om te wonen, maar het is ook wonen in een monument. Dat betekent dikke muren, onregelmatige plattegronden, weinig parkeerruimte en strenge regels voor verbouwen en verduurzamen. Wie hier een pand koopt, koopt onderhoud. Daar staat tegenover dat je in een straat woont waar de stadsgeschiedenis in de fundering zit.
Met een gids
De straat vertelt zichzelf maar half. Met een stadsgids zie je waar de muur precies liep, waar de poorten stonden en welke panden hun oorspronkelijke onderbouw nog hebben. Er worden in Amersfoort regelmatig stadswandelingen gegeven, vaak in combinatie met een bezoek aan de Koppelpoort of een torenbeklimming. Voor wie hier net woont, is dat een van de snelste manieren om de stad te begrijpen.
De tweede ring
Waar de Muurhuizen de eerste muur volgen, ligt daarbuiten de tweede ring, en die is nog steeds herkenbaar aan de gracht en aan de bewaarde poorten. Loop je van de Muurhuizen naar buiten, dan kom je binnen een paar minuten bij het water met de Koppelpoort, de Monnikendam en de restanten van de muurtorens. Die twee ringen naast elkaar zien is precies wat Amersfoort onderscheidt van andere oude steden, waar meestal maar één laag over is.
De naam van de huizen
Veel panden aan de Muurhuizen hebben een eigen naam, met een gevelsteen of een naambord. Die namen verwijzen naar vroegere eigenaren, naar beroepen of naar het uithangteken dat er ooit hing, uit de tijd dat huisnummers nog niet bestonden. Wie langzaam loopt en de gevels afleest, krijgt er een tweede laag verhaal bij. Sommige namen zijn eeuwenoud, andere zijn later toegevoegd door bewoners die de traditie voortzetten.
